دلسوزی کردن با شفقت ورزی متفاوت است/ مولفه های کلیدی برای شفقت ورزی در بحران ها

به گزارش بهداشت نیوز، زهرا خداوردیان در نشست در میدان با موضوع «نقش شفقت ورزی در شرایط بحرانی» که پنجشنبه ۵ شهریور به همت جهاد دانشگاهی واحد استان قم با همکاری معاونت اجتماعی فرماندهی انتظامی تهران بزرگ به صورت مجازی برگزار شد، بیان کرد: مفهوم‌شناسی شفقت و تمایز آن با دلسوزی نشان می‌دهد که شفقت فراتر از دلسوزی ظاهری است، زیرا دلسوزی ممکن است نقابی برای ایفای «نقش قربانی» باشد، اما شفقت به معنای مهربانی آگاهانه با خود و دیگران است که در نهایت منجر به صلح درونی می‌شود.

این روانشناس افزود: در این میان، ذهن وراج، انتقادگری، سرزنش و قضاوت، به عنوان دشمنان اصلی شفقت شناخته می‌شوند که موانع اصلی مسیر هستند.

وی در ادامه با اشاره به تئوری سه سیستم تنظیم هیجان، گفت: در این سیستم، مغز قدیم یا همان سیستم خزنده، مسئول بقا و هشداردهنده خطرات است که گاهی با بیش‌فعالی، خطرات را بیش از حد برآورد می‌کند؛ در حالی که سیستم انگیزشی مسئول تأمین نیازهای اساسی مانند آب، غذا، سرپناه و نیازهای جنسی است و در نهایت، مغز ذهن‌آگاه به عنوان بخش سوم که با سلامت روان مرتبط است، وظیفه تعدیل نشخوارهای فکری مغز قدیم و ایجاد تعادل بین سیستم‌های دفاعی و انگیزشی را بر عهده دارد.

خداوردیان در ادامه با اشاره به ویژگی‌های کلیدی فرد دارای شفقت، تصریح کرد: ویژگی‌های فرد دارای شفقت شامل شش مؤلفه کلیدی است، به طوری که فرد باید دارای حساسیت به رنج باشد تا بتواند رنج خود و دیگران را بدون فرار از آن درک کند، و همچنین توانایی هم‌نوا شدن با هیجانات دیگران یا همان همدردی را داشته باشد.

وی افزود: علاوه بر این، او باید از طریق فرآیند شناختی همدلی، بتواند دنیا را از زاویه دید دیگران و با استفاده از «عینک رنج‌بینی» ببیند، در کنار پرهیز از قضاوت کردن خود و دیگران و داشتن توانایی تحمل پریشانی برای مدیریت هیجانات در شرایط سخت. همچنین، انگیزه مراقبت از بهزیستی، یعنی تلاش برای بهترین بودن در مسیر ارزش‌های زندگی، از دیگر ویژگی‌های این فرد است.

خداوردیان در ادامه برای رسیدن به این سطح از شفقت اضافه کرد: لازم است که فرد از «استدلال منطقی» که گاهی سرد و خشک است، به سمت «استدلال مهربانانه» حرکت کند و از راهکارهای عملی و مهارت‌های شفقت‌ورزی بهره بگیرد. این مهارت‌ها شامل تصویرسازی مهربانانه از طریق جایگزینی افکار منفی با تصاویر امن و مثبت، و همچنین توجه مهربانانه با آگاهی از رنج ذهن و پذیرش ویژگی‌های مثبت و منفی به جای تمرکز صرف بر نقاط منفی است.

این روانشناس در ادامه با بیان اینکه در حوزه رفتار مهربانانه نیز می‌توان به نوازش‌های کلامی، فیزیکی و رفتاری، و همچنین ایجاد فرصت دادن و هماهنگی با نیازهای دیگران برای ایجاد بستر اعتماد اشاره کرد، بیان کرد: علاوه بر این، ابراز عشق و دوست داشتن در قالب احساس مهربانه و استفاده از حواس پنج‌گانه مانند موسیقی یا تجربه حسی مهربانانه برای کاهش تنش‌های لحظه‌ای، از دیگر راهکارها هستند.

وی با اشاره به خردمندی در شفقت اظهار کرد: در بحث خردمندی در شفقت، فرد خردمند کسی است که مسئولیت‌پذیر است و به جای فرار از رنج دیگران، برای التیام آن اقدام می‌کند و شجاعت مواجهه با رنج را دارد.

این روانشناس یادآور شد: او با داشتن «عینک رنج‌بینی»، پشت رفتارهای پرخاشگرانه یا لجبازانه دیگران، رنج‌های نهفته آن‌ها را می‌بیند و می‌داند که اگرچه ژنتیک و محیط در زندگی نقش دارند، اما انتخاب آگاهانه فرد برای پذیرش یا تغییر شرایط، تعیین‌کننده اصلی است.

خداوردیان در پایان با اشاره به نقش و ضرورت شفقت در زندگی و لحظات بحرانی گفت: ضرورت شفقت در زندگی برای التیام فقدان‌ها در هنگام عبور از تراژدی‌ها و بیماری‌ها، ایجاد تعادل درونی و صلح میان بخش‌های مختلف شخصیت، و بهبود ارتباطات اجتماعی به عنوان موجوداتی که برای بقا به روابط مبتنی بر شفقت نیازمندند، بسیار حیاتی است، چرا که شفقت به معنای فرار از واقعیت نیست، بلکه پذیرش آگاهانه شرایط برای اتخاذ بهترین تصمیم ممکن است.

منبع: ایسنا