از خون‌های آلوده تا پرندگان مهاجر / سه انتخاب متفاوت تماشاگران «سینماحقیقت»

خبرآنلاین: جشنواره «سینماحقیقت» در طول سال‌های برگزاری خود تنها محلی برای نمایش و رقابت فیلم‌های مستند نبوده و به یکی از مهم‌ترین محل‌های مواجهه مخاطب با روایت‌های واقعی تبدیل شده است. هر سال در روزهای برگزاری جشنواره، برای بعضی فیلم‌ها صحنه‌های آشنایی شکل می‌گیرد. سالن‌هایی که خیلی زود پر می‌شوند، تماشاگرانی که برای رسیدن به یک فیلم در صف می‌ایستند و گاهی جمعیتی که پشت درهای سالن منتظر می‌مانند تا شاید جایی برای تماشای فیلم مورد علاقه‌شان پیدا شود.

این استقبال، وقتی به انتخاب نهایی تماشاگران نگاه می‌کنیم، معنای بیشتری پیدا می‌کند. مرور بهترین فیلم‌های سه دوره اخیر سینماحقیقت از نگاه مخاطبان، تصویری از قصه‌هایی به دست می‌دهد که توانسته‌اند تماشاگر را با خود همراه کنند؛ از یک پرونده واقعی و قدیمی تا روایت رابطه‌ای پیچیده میان پدر و پسر و در نهایت، مواجهه یک خانواده روستایی با هزاران پرنده مهاجر

 روایت یک پرونده واقعی و پرتعلیق

  در هفدهمین جشنواره «سینماحقیقت»، جایزه بهترین فیلم از نگاه تماشاگران به «قوی‌دل» ساخته علی فراهانی‌صدر رسید. مستندی که تهیه کنندگی آن را سعید الهی به عهده داشت و به پرونده خون‌های آلوده به HIV پرداخت. شخصیت اصلی فیلم، احمد قوی‌دل، سال‌ها درگیر پیگیری این پرونده بود و روایت زندگی و تلاش‌های او، فیلم را از یک موضوع صرفاً قضایی و اجتماعی فراتر می‌برد.

ایده اولیه گروه سازنده، ساخت فیلمی درباره کرونا و آثار آن در جامعه بود، اما جست‌وجوهای آنها در فضای مجازی باعث شد با پرونده خون‌های آلوده و نام احمد قوی‌دل مواجه شوند. آشنایی با قوی‌دل و دسترسی به اسناد و اطلاعات این پرونده، مسیر ساخت فیلم را تغییر داد. «قوی‌دل» در هفدهمین جشنواره «سینماحقیقت» علاوه بر جایزه ویژه تماشاگران، جایزه ویژه هیأت داوران، جایزه ویژه شهید آوینی و جایزه دبیر جشنواره به شخصیت مستند را هم به دست آورد.

هجدهمین جشنواره؛ «تورگی»، روایت پسری که پناه پدرش شد

یک سال بعد، در هجدهمین دوره جشنواره «سینماحقیقت»، تماشاگران به سراغ قصه‌ای متفاوت رفتند. «تورگی» به کارگردانی توفیق حیدری و تهیه‌کنندگی محمد کارت، روایتی است که از زندگی شخصی کارگردان و تجربه زیسته او شکل گرفته و رابطه‌ای عاطفی میان یک پدر و پسر را به تصویر می‌کشد.

«تورگی» داستان پسری جوان است که برای پیدا کردن پدرش به حاشیه شهر می‌رود. پدری که سال‌ها پیش خانواده را ترک کرده و درگیر اعتیاد شده است. توفیق سرانجام پدرش را  میان زباله‌ها، رنجور و تکیده پیدا می‌کند و از اینجا، قصه‌ای شکل می‌گیرد که در آن جای نقش‌های معمول پدر و فرزند تغییر می‌کند. این‌بار پسر است که باید تکیه‌گاه پدر شود و برای نجات او تلاش کند. همین وجه شخصی و عاطفی، «تورگی» را به روایتی نزدیک برای مخاطب تبدیل کرد و فیلم توانست عنوان بهترین فیلم از نگاه تماشاگران هجدهمین جشنواره «سینماحقیقت» را به دست آورد. توفیق حیدری برای دریافت این جایزه همراه مادر و خواهرش روی سن آمد، و به خانواده اش ادای دین کرد.

نوزدهمین سینماحقیقت؛ «کابوک»، دوراهی انتخاب میان طبیعت و معیشت 

در نوزدهمین دوره جشنواره «سینماحقیقت» نوبت به یک قصه محیط‌زیستی رسید. «کابوک» ساخته جعفر صادقی، زندگی یک خانواده ۹ نفره در روستایی از استان گلستان را دنبال می‌کند؛ خانواده‌ای که از راه کشاورزی و باغ پرتقال زندگی می‌کنند و ناگهان با حضور هزاران پرنده مهاجر در باغ خود مواجه می‌شوند.

پرندگان روی درختان باغ لانه می‌سازند و آنچه در ابتدا اتفاقی ساده به نظر می‌رسد، به‌تدریج به تهدیدی جدی برای محصول و معیشت خانواده تبدیل می‌شود. اعضای خانواده در برابر یک دوراهی قرار می‌گیرند: از پرندگان محافظت کنند و خطر از بین رفتن محصول را بپذیرند یا برای حفظ باغ و زندگی خود با آنها مقابله کنند. «کابوک» از دل همین موقعیت، تقابل میان طبیعت و معیشت انسان را به تصویر می‌کشد و در نوزدهمین جشنواره «سینماحقیقت» عنوان بهترین فیلم از نگاه تماشاگران را به دست آورد.

سه انتخاب، یک نقطه مشترک

مرور این سه انتخاب نشان می‌دهد تماشاگران در این سه سال الزاماً به سراغ یک ژانر یا موضوع ثابت نرفته‌اند، بلکه به قصه‌های واقعی و روایت‌هایی واکنش نشان داده‌اند که توانسته آنها را درگیر کند.

«قوی‌دل» مخاطب را با یک مطالبه اجتماعی و شخصیت اصلی آن همراه می‌کند، «تورگی» رابطه‌ای عاطفی میان پدر و پسر را به تصویر می‌کشد و «کابوک» مسئله محیط‌زیست را از دل زندگی یک خانواده روایت می‌کند.

وجه مشترک این سه فیلم در این است که صرفاً درباره موضوع خود حرف نمی‌زنند، بلکه آن را از مسیر آدم‌ها و تجربه زیسته آنها پیش می‌برند. تماشاگر با یک پرونده، اعتیاد یا بحران محیط‌زیستی تنها نمی‌ماند؛ او یک انسان را دنبال می‌کند که با مسئله‌ای واقعی روبه‌روست و چیزی برای از دست دادن دارد.

در آستانه برگزاری بیستمین دوره «سینماحقیقت»، این پرسش دوباره مطرح است که تماشاگران این‌بار کدام قصه را انتخاب می‌کنند؟ در جشنواره‌ای که هر سال برای برخی فیلم‌ها صف‌های طولانی شکل می‌گیرد و سالن‌ها مملو از تماشاگر می‌شوند، انتخاب مخاطب می‌تواند نشانه‌ای از نوع ارتباط او با سینمای مستند باشد؛ ارتباطی که در سه سال اخیر بیش از هر چیز بر پایه قصه، شخصیت و تجربه انسانی شکل گرفته است.

شاید پاسخ را باید در همان سالن‌های شلوغ جشنواره جست‌وجو کرد؛ جایی که تماشاگر به دنبال قصه‌ای است که ارزش منتظر ماندن و حتی ایستادن پشت در سالن را داشته باشد.

هر سه فیلم «قوی‌دل»، «تورگی» و «کابوک» از تولیدات مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی هستند؛ سه مستند با موضوعاتی متفاوت که در سه دوره پیاپی «سینماحقیقت» توانستند نظر تماشاگران را جلب کنند و عنوان بهترین فیلم از نگاه مخاطبان را به دست آورند

۵۹۵۹