پروپاگاندای جدید ترامپ؛ مهاجر جمع کن امتیاز بگیر!

به گزارش خبرنگار مهر، سایت‌های رسمی دولت‌ها معمولاً محل انتشار بخشنامه، حکم اجرایی و بیانیه مطبوعاتی‌اند، و کاربران باید در گوگل استور یا سایر بسترهای مجازی به دنبال دانلود و امتحان بازی‌های ویدیویی بگردند. اما وب‌سایت رسمی کاخ سفید چندروزی است که یک استثنا بر این قاعده ساخته است. از سوم سپتامبر ۲۰۲۶، کاخ سفید بخشی تازه به نام آرکید (Arcade) راه انداخته که در آن پنج بازی کوچک و رایگان، با گرافیک نوستالژیک شبیه بازی‌های دهه ۱۹۸۰ میلادی، در اختیار کاربران قرار داده است. ویژگی مهم این بازی‌ها، سادگی آنها در اجراست به نحوی که مستقیماً روی مرورگر گوشی یا کامپیوتر اجرا می‌شوند، درست مثل بازی‌های ساده‌ای که روی گوشی‌های قدیمی نوکیا یا در کافی‌نت‌های دهه هشتاد شمسی رایج بود.

آنچه این اقدام را از یک سرگرمی بی‌خطر فراتر می‌برد این است که موضوع این بازی‌ها دقیقاً همان محورهایی هستند که بیشترین انتقاد حقوق‌بشری و بین‌المللی را علیه دولت ترامپ برانگیخته‌اند؛ یعنی بازداشت و اخراج گسترده مهاجران فاقد مدرک، ساخت دیوار مرزی با مکزیک، برنامه پس‌انداز مالی برای کودکان به نام «حساب‌های ترامپ» و طرح «آمریکا را دوباره سالم کنیم» به بیان ساده، دولت آمریکا حساس‌ترین و جنجالی‌ترین سیاست‌های خود را به شکل بازی‌های موبایلی و رومیزی درآورده تا با زبان سرگرمی، همان چیزهایی را به خورد مخاطب بدهد که در قالب خبر و گزارش رسمی با مقاومت و انتقاد بیشتری روبه‌رو می‌شد؛ رویکردی که کاربرد آن را می‌توان با تبلیغات نرم و پنهانی مقایسه کرد که گاه در قالب کارتون یا انیمیشن برای کودکان ساخته می‌شود، با این تفاوت که این‌بار مخاطب آن کاربران بزرگسال شبکه‌های اجتماعی‌اند.

کاخ سفید این مجموعه را با انیمیشن‌های تبلیغاتی در شبکه‌های اجتماعی معرفی کرد که آشکارا از صفحات آغازین کنسول‌های بازی معروف مثل ایکس‌باکس، پلی‌استیشن، نینتندو و سگا کپی‌برداری شده بود؛ از جمله انیمیشنی که لوگوی کلاسیک سگا را به‌تدریج به کلمه مگا (کوتاه‌شده شعار انتخاباتی ترامپ، «آمریکا را دوباره بزرگ کن») تبدیل می‌کرد. کپشن این ویدیوها هم کپشنشان این بود: ساختن دیوار، اخراج مهاجران و پر کردن حساب پس‌انداز کودکان، از این پس یک بازی است که در آن می‌توانید برنده باشید!

در ادامه به معرفی این بازی‌ها و سیاست‌های پشت پرده‌شان می‌پردازیم:

فلپی بیل (Flappy Bill)

نخستین عنوان این مجموعه، اقتباسی از بازی معروف موبایلی فلپی بِرد است؛ همان بازی ساده‌ای که چند سال پیش میلیون‌ها کاربر ایرانی هم روی گوشی‌هایشان نصب کرده بودند و باید با یک ضربه انگشت، پرنده را از میان لوله‌ها عبور می‌دادند. در نسخه کاخ سفید، به‌جای پرنده، یک عقاب سرسفید(نماد ملی آمریکا) را هدایت می‌کنید که یک لایحه قانونی را حمل می‌کند و باید از میان بناهای معروف واشنگتن، مثل ستون یادبود واشنگتن و ساختمان کنگره، عبور کند. توضیح رسمی بازی این است که باید عقاب را در امتداد نشنال‌مال به پرواز درآورید. این بازی در ظاهر بی‌ضررترین عنوان مجموعه است و صرفاً روایتی نمادین از تصویب قوانین در کنگره ارائه می‌دهد؛ اما نقش آن در کنار چهار بازی دیگر، عملاً دروازه ورودی ملایمی است تا کاربر عادی را به سمت بازی‌های جنجالی‌تر مجموعه بکشاند.

دیوار بساز (Build the Wall)

دومین بازی، کپی مستقیم تتریس کلاسیک است؛ همان بازی محبوبی که نسل قدیمی‌تر با کنسول‌های دستی چینی آن را تجربه کرده‌اند. در این نسخه، بلوک‌های رنگی به بخش‌های دیوار مرزی تبدیل شده‌اند و کاربر باید با چیدن پشت‌سرهم آن‌ها یک دیوار پیوسته در امتداد مرز جنوبی آمریکا بسازد. صحنه بازی غروب آفتاب روی یک منظره صحرایی است با تابلویی به نام مرز جنوبی و خودروهایی که به‌سمت دیوار در حرکت‌اند. توضیح رسمی بازی این است که کاربر باید از مرز در برابر هجومِ در حال آمدن محافظت کند. استفاده از واژه هجوم (horde) واژه‌ای که معمولاً برای توصیف گروه‌های مهاجم و بی‌نظم به کار می‌رود، نه انسان‌های عادی در جست‌وجوی زندگی بهتر، از همان ابتدا نشان می‌دهد این بازی مهاجرت را یک تهاجم می‌بیند که باید با ساختن مانع دفع شود؛ ادبیاتی که برای مخاطب، شباهت زیادی به گفتمان برخی رسانه‌های غربی درباره موج مهاجرت و بحران پناهندگی در اروپا دارد، با این تفاوت که این‌بار خودِ دولت آمریکا آن را به یک سرگرمی امتیازی تبدیل کرده است.

فرار در ریو (Rio Run)

جنجالی‌ترین عنوان این مجموعه بی‌تردید ریو ران است؛ بازی‌ای با ساختار شبیه به بازی قدیمی مار (Snake) که روی گوشی‌های اولیه نوکیا هم موجود بود. در این نسخه، شخصیتی شبیه‌سازی‌شده از تام هومان، مسئول ارشد اجرای سیاست‌های مرزی دولت ترامپ، در امتداد شبکه‌ای که نماد رودخانه ریوگرانده است حرکت می‌کند و باید افرادی را که نماد مهاجران در حال عبور از مرزند جمع‌آوری کند. هر بار که یک فرد جمع‌آوری می‌شود، به دنباله شخصیت اصلی می‌پیوندد. دقیقاً مثل بدنه در حال رشد مار در بازی اصلی. و شمارنده‌ای بالای صفحه با عنوان اخراج‌شده (Deported) یک واحد بالا می‌رود. شخصیت‌های جمع‌آوری‌شده با رنگ پوست و لباس‌های متفاوت طراحی شده‌اند، برخی با لباس نارنجی‌رنگ شبیه یونیفرم بازداشتگاه‌ها. توضیح رسمی بازی، گشت‌زنی مرزی در امتداد ریوگرانده عنوان شده است. پس از هر باخت بلافاصله پیام “رکورد جدید: برای بازی دوباره کلیک کنید” روی صفحه ظاهر می‌شود؛ دقیقاً همان ساختار انگیزشیِ آشنا برای هر کسی که تا به حال بازی‌های اعتیادآور موبایلی مثل تمپل ران یا فروت نینجا را تجربه کرده؛ جایی که هدف بازی، شکستن رکورد قبلی خودتان است، فقط این‌بار رکورد یعنی تعداد بیشتر انسان‌های اخراج‌شده!

خط تأمین (Supply Line)

چهارمین بازی، برگرفته از سازوکار بازی قدیمی تپر (Tapper)، کاربر را در نقش یک شخصیت پرمشتی و کارتونی (شبیه یک گاومیش) قرار می‌دهد که پشت یک نوار نقاله ایستاده و باید مواد غذایی را طبق استانداردهای طرح آمریکا را دوباره سالم کنیم (MAHA) دسته‌بندی کند. موادی مثل شیر، سیب و کلم بروکلی باید عبور داده شوند، در حالی که اقلامی با برچسب روغن‌های دانه‌ای، رنگ‌های خوراکی و افزودنی‌های صنعتی باید رد شوند. این بازی نیز مستقیماً به سیاست‌های اصلاح تغذیه مدارس در دولت ترامپ گره خورده است.

تایکون پس‌انداز ترامپ (Trump Savings Tycoon)

آخرین بازی، از نوع گرفتنِ اشیای در حال سقوط است؛ سبکی که هر کاربر گوشی‌های اندرویدی حداقل یک نسخه ساده از آن را تجربه کرده. کاربر باید اسکناس و شمش طلایی را که از آسمان روی نمای شهر واشنگتن سقوط می‌کنند بگیرد و از برخورد با موانعی مثل موشک بپرهیزد. هدف بازی، پر کردن “حساب‌های ترامپ” بچه‌های آمریکایی است؛ برنامه‌ای از سوی دولت آمریکا که هر نوزاد آمریکایی را مشمول یک حساب پس‌انداز دولتی می‌کند و بدون شک یکی از عوام فریبانه‌ترین برنامه‌های تبلیغاتی ترامپ است.

تبلیغات سیاسی در قالب سرگرمی

آنچه آرکید (سری جدید بازی‌های ویدیویی سایت کاخ سفید) را از یک اقدام تفریحی صرف متمایز می‌کند، عملکردش به‌عنوان ابزار تبلیغاتی هدفمند است. یکی از مقام‌های کاخ سفید در پاسخ به پرسش رسانه‌ها گفته این دولت متمرکز بر نوآوری در روایت دستاوردهای رئیس‌جمهور است تا با زبانی قابل‌فهم برای همه آمریکایی‌ها ارتباط برقرار کند. اما ساختار بازی‌ها نشان می‌دهد هدف اصلی بازتولید یک روایت احساسی و ساده‌شده از سیاست‌های جنجالی دولت ترامپ است؛ روایتی که در آن اخراج انسان‌ها به یک امتیاز، ساخت دیوار بین جوامع انسانی به یک سرگرمی، و توزیع منابع دولتی (که حق همگانی است)به کودکان به یک جایزه تبدیل می‌شود.

این شیوه در ادبیات ارتباطاتی گیمیفیکیشن (بازی‌وارسازی) نام دارد؛ فرایندی که موضوعات پیچیده و حساس اجتماعی را به قالب سرگرمی‌های ساده و پاداش‌محور درمی‌آورد تا مخاطب به‌ویژه کاربر جوان و کم‌حوصله فضای مجازی بدون نیاز به تفکر انتقادی، با پیام همراه شود. نمونه آشنای همین منطق را می‌توان در تبلیغات بازی‌های موبایلی دید که با گرفتن سکه و کمبو کاربر را ساعت‌ها پای گوشی نگه می‌دارند.

انتخاب زمان انتشار این آرکید هم بی‌معنا نیست. این اقدام درست پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره در نوامبر ۲۰۲۶ رخ داده، زمانی که تیم ارتباطاتی ترامپ به بسیج رأی‌دهندگان جوان و فعال در شبکه‌های اجتماعی نیاز دارد. پُست معرفی این آرکید در حساب ایکس (توییتر سابق) کاخ سفید در کمتر از یک روز به بیش از هشت میلیون و نهصد هزار بازدید رسید؛ عددی که نشان می‌دهد این کمپین از نظر دیده‌شدن موفق بوده، هرچند بخش عمده این بازدیدها از سوی رسانه‌های غربی با انتقادات شدید همراه بوده است.

پیشینه‌ای نگران‌کننده

آرکید کاخ سفید نخستین تجربه این دولت در استفاده از زبان سرگرمی برای سیاست‌های حساس مهاجرتی نیست. تیم رسانه‌ای کاخ سفید پیش‌تر ویدئویی با موسیقی سبک ای‌اس‌ام‌آر منتشر کرده بود که صدای قفل‌شدن دستبند و پرواز هواپیماهای اخراج را با موسیقی آرامش‌بخش ترکیب می‌کرد؛ دقیقاً همان سبک ویدیوهایی که در فضای مجازی برای آرام‌سازی ذهن ساخته می‌شوند، اما این‌بار موضوعش صدای اخراج انسان‌ها بود! در نمونه‌ای دیگر، تصاویر واقعی عملیات اخراج مهاجران با آهنگ‌های پاپ سبک همراه شد؛ اقدامی که واکنش و حتی تهدید حقوقی برخی هنرمندان به دلیل استفاده غیرمجاز از آثارشان را در پی داشت. در ماه مارس نیز ویدئویی از تجاوز نظامی به ایران با تصاویر بازی وی اسپورتس نینتندو تدوین شد که میلیون‌ها انتقاد درباره سبک‌سازی خشونت کشنده به همراه داشت نمونه‌ای که برای مخاطب ایرانی به‌ویژه قابل‌توجه است، چون نشان می‌دهد همین رویکرد سرگرمی‌سازی سیاست، پیش از این هم مستقیماً به کشورمان مربوط شده بود.

این الگو نشان می‌دهد آرکید کاخ سفید نه یک استثنا، بلکه ادامه منطقی رویکردی است که بخش ارتباطات دیجیتال دولت ترامپ از ابتدای دوره دوم او دنبال کرده. آنها سیاست‌های جنجالی‌شان را به محتوای وایرال و سرگرم‌کننده تبدیل می‌کنند آن هم با هدف عادی‌سازی تدریجی آن‌ها در افکار عمومی و کاهش حساسیت اجتماعی نسبت به پیامدهای انسانی‌شان.

بازتاب این پروژه در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی آمریکا و اروپا نیز عمدتاً منفی بوده است. گروه‌های مدافع حقوق مهاجران این بازی‌ها را غیرانسانی‌کننده توصیف کرده‌اند. یکی از فعالان حامی مهاجران در سن‌دیگو این اقدام را تحقیرآمیز نسبت به مهاجران دانسته و فعال دیگری از یک سازمان مدافع حقوق مرزنشینان گفته دیدن بازی‌سازی از سرنوشت انسان‌هایی که سال‌ها زندگی‌شان تحت‌تأثیر همین سیاست‌ها بوده، برایش تکان‌دهنده بوده است. روزنامه فرانسوی لوموند نیز این پروژه را با عنوان بازی‌های ویدئویی اخراج توصیف کرده است.

در داخل آمریکا نیز برخی قانون‌گذاران دموکرات این اقدام را نشانه اولویت‌های نادرست دولت ترامپ دانسته‌اند در شرایطی که بسیاری از خانواده‌های آمریکایی تحت فشار اقتصادی‌اند؛ نماینده‌ای از حزب دموکرات با اشاره به میانگین قیمت بنزین در کشور، این آرکید را نشانه بی‌توجهی دولت به اولویت‌های واقعی مردم در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای دانست. در سوی دیگر، برخی کاربران هوادار ترامپ نیز ضمن حمایت کلی از دولت، لحن این کمپین را بی‌ملاحظه و فاقد ظرافت لازم دانستند و نگران بازتاب منفی آن حتی میان حامیان جمهوری‌خواه بودند. گروهی دیگر از کاربران و کارشناسان رسانه به کیفیت پایین فنی و گرافیکی بازی‌ها اشاره کرده و حدس زده‌اند این مجموعه شتاب‌زده و با کمک ابزارهای هوش مصنوعی تولید کد، در بازه‌ای کوتاه ساخته شده است.

نمایشی از یک الگوی رسانه‌ای

آرکید کاخ سفید، فارغ از قضاوت درباره محتوای سیاسی هر یک از بازی‌ها، نمونه‌ای گویا از تحول در روش‌های ارتباطات سیاسی دولت‌های غربی، به‌ویژه در دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ، است. در این الگو، مرز میان تبلیغات رسمی دولتی، محتوای وایرال شبکه‌های اجتماعی و سرگرمی دیجیتال به‌کلی از میان رفته و یک وب‌سایت رسمی دولتی که در گذشته صرفاً محل انتشار اسناد و بیانیه‌های رسمی بود اکنون به بستری برای تولید محتوای بازی‌گونه با هدف نفوذ در ذهنیت نسل جوان تبدیل شده است.

این رویکرد پرسش‌های مهمی درباره مسئولیت جهانی در قبال بازنمایی موضوعات انسانی حساس مطرح می‌کند؛ آیا استفاده از منابع و پلتفرم رسمی یک دولت برای تبدیل اخراج انسان‌ها یا بحران مرزی به یک بازی امتیازی، صرفاً یک انتخاب سبکی و ارتباطی است یا نشانه‌ای عمیق‌تر از نگاه ابزاری یک دستگاه حکومتی به سرنوشت انسان‌ها؟ پاسخ این پرسش را باید در واکنش‌های آینده افکار عمومی آمریکا، به‌ویژه در جریان انتخابات میان‌دوره‌ای پیش‌رو، جست‌وجو کرد؛ انتخاباتی که به گفته برخی ناظران، همین حالا هم زیر سایه بحث بر سر آرکید کاخ سفید قرار گرفته است.