رؤیاهایت را جدی بگیر«کابوک» قضاوت نمیکند؛ مشکل بزرگ سینمای مستند معرفی آثار است
جعفر صادقی کارگردان مستند، معتقد است که مهمترین چالش امروز سینمای مستند، بیش از آنکه به تولید مربوط باشد به کیفیت آثار، معرفی آنها و نحوه ارتباط با مخاطب بازمیگردد.
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از مهر،جعفر صادقی کارگردان مستند «کابوک» درباره شکلگیری این مستند بیان کرد: سوژه را بهطور اتفاقی در اینستاگرام پیدا کردم و همان روز با خانواده تماس گرفتم. ابتدا چند جلسه را صرف مشاهده و تصویربرداری کردیم تا مطمئن شویم این سوژه ظرفیت تبدیل شدن به فیلم مستند را دارد. پس از جلب اعتماد خانواده، تولید فیلم آغاز شد. این مستند با نگاهی به زندگی یک خانواده باغدار، از دل اختلاف دیدگاه اعضای یک خانواده روایتی از بحرانهای زیستمحیطی و مسئولیتهای اجتماعی ارائه میدهد.
کارگردان مستند «شگرد» دلیل انتخاب این سوژه را تفاوت نگاه اعضای خانواده نسبت به یک موضوع مشترک عنوان کرد و گفت: همین تضارب آرا در خانواده برایم جذاب بود. همیشه دوست دارم فیلمهایم مخاطب را در موقعیتی قرار دهند که بتواند خودش را جای شخصیتهای مختلف بگذارد و میان نگاههای متفاوت دست به انتخاب بزند. اگر همه اعضای خانواده یک نظر داشتند، احتمالا فیلم شکل دیگری پیدا میکرد.
وی ادامه داد: پیش از آغاز فیلمبرداری از اعضای خانواده خواستم مقابل دوربین خود واقعیشان باشند و اختلافنظرهایشان را پنهان نکنند. آنها این اعتماد را به گروه سازنده کردند و ما هم تلاش کردیم حضور دوربین به مرور برایشان عادی شود تا رفتارشان طبیعی باقی بماند.
کارگردان مستند «سمفونی حمید» درباره مهمترین چالش ساخت «کابوک» عنوان کرد: نگرانی اصلی خانواده، واکنش اهالی روستا و برخی نهادهایی بود که در فیلم مورد نقد قرار میگرفتند. تلاش کردم به آنها اطمینان بدهم که فیلم قرار نیست مسئلهسازی یا قضاوت کند، بلکه صرفاً میخواهد یک مسئله را صادقانه روایت کند و داوری را به مخاطب بسپارد.
این مستندساز افزود: دغدغه اصلیام هم مسائل محیطزیستی بود و هم شرایط خانوادهای که احساس میکرد مسئولیتهایی فراتر از وظایفشان بر دوش آنها گذاشته شده است. به همین دلیل تلاش کردم هر ۲ وجه در فیلمم دیده شود، اما بدون آنکه اثر به سمت شعار یا قضاوت مستقیم برود.
کارگردان مستند «فرشاد آقای گل» درباره دریافت جایزه بهترین مستند از نگاه تماشاگران جشنواره «سینماحقیقت» اظهار کرد: اگر یک جایزه برایم اهمیت ویژه داشته باشد، همان جایزه تماشاگران است. خوشبختانه از «سمفونی حمید» و «شگرد» تا «کابوک»، آثارم با استقبال مخاطبان روبهرو شدهاند و همیشه برایم مهم بوده فیلمی بسازم که مخاطب هنگام تماشای آن خسته نشود و بتواند با آن ارتباط برقرار کند.
صادقی درباره تأثیر دریافت جایزه بهترین فیلم از نگاه تماشاگران تصریح کرد: این موفقیت در معرفی «کابوک» به جشنوارههای بینالمللی هم مؤثر بوده و هنگام مکاتبه با جشنوارهها، نگاه مثبتتری به فیلم ایجاد میکند.
پرهیز از از بازسازیهای مصنوعی در مستند
این مستندساز دلیل ارتباط مخاطبان با آثارش را پرهیز از شعارزدگی و تلاش برای ایجاد ارتباطی واقعی با مخاطب دانست و گفت: در ساخت فیلمهایم از بازسازیهای مصنوعی که این روزها در برخی مستندها رایج شده فاصله میگیرم؛ چون مخاطب ایرانی خیلی زود ساختگی بودن دیالوگها و موقعیتها را تشخیص میدهد. همواره تلاش کردهام فیلمی بسازم که هم برای مخاطب ایرانی و هم برای مخاطب خارجی باورپذیر باشد و حفظ صداقت، اعتماد به واقعیت و پرهیز از شعارزدگی را مهمترین خط قرمز خود در فیلمسازی میدانم.
صادقی در بخش دیگری از گفتگو درباره نقش پاتوقهای مستند در دیده شدن آثار توضیح داد: اصل برگزاری چنین نشستهایی اتفاق مثبتی است، اما شیوه فعلی را چندان اثرگذار نمیدانم. اگر هدف افزایش مخاطبان سینمای مستند است، باید در انتخاب فیلمها حتی سختگیرانهتر از جشنوارهها عمل شود؛ چون نمایش چند فیلم ضعیف میتواند باعث شود مخاطب تصور نادرستی از سینمای مستند پیدا کند و دیگر به سراغ آن نرود.
کارگردان مستند «کابوک» افزود: بارها در پاتوقها دیدهام که فیلمهای سفارشی یا آثاری که ارتباط چندانی با مخاطب برقرار نمیکنند به نمایش درمیآیند؛ اتفاقی که نهتنها به گسترش مخاطبان مستند کمک نمیکند، بلکه موجب ریزش مخاطب هم میشود.
اکران آنلاین خوب است اما تبلیغ مهمتر است
کارگردان «شگرد» درباره اکران آنلاین مستندش گفت: اکران آنلاین ظرفیت بسیار بالایی دارد و برخی آثارم در پلتفرمهای آنلاین با استقبال و حتی ثبت رکورد روبهرو شدهاند، اما مشکل اصلی، معرفی و تبلیغ آثار است؛ چون بسیاری از مخاطبان اساساً از تولید یا اکران یک مستند مطلع نمیشوند.
وی با اشاره به تفاوت سینمای داستانی و مستند افزود: سینمای داستانی از حضور بازیگران شناختهشده و تبلیغات آنها استفاده میکند، اما سینمای مستند چنین امکانی ندارد. بنابراین معرفی آثار مستند باید با شیوهای متفاوت انجام شود. انتشار تریلر، آنونس و معرفی مستندها در رسانهها و فضاهای پرمخاطب میتواند نقش مهمی در دیده شدن آثار داشته باشد.
صادقی تأکید کرد: امروز ۲ مشکل همزمان وجود دارد؛ از یک سو برخی فیلمهای ضعیف در جشنوارهها و اکرانها حضور پیدا میکنند و از سوی دیگر، آثار شاخص هم معرفی مناسبی ندارند. مهمترین چالش نمایش مستند در ایران پروموت است و اگر معرفی حرفهای انجام شود، مستند مخاطب خود را پیدا میکند. هرچند فیلمساز تا حد توان برای معرفی اثرش تلاش میکند، اما تبلیغات حرفهای نیازمند حمایت و امکاناتی فراتر از توان یک فیلمساز است.
این مستندساز افزود: وظیفه فیلمساز ساخت فیلم است و انتظار دارم که مدیران فرهنگی با نگاه جدیتری به معرفی و نمایش مستند بپردازند. ترجیح میدهم بهجای بیان حرفهای کلیشهای، نقدهای سازنده مطرح کنم؛ چون معتقد ام که با تغییر دغدغهها، راهحلها هم پیدا خواهند شد.
«سینماحقیقت» در انتخاب آثار سختگیرتر باشد
کارگردان «سمفونی حمید» در ادامه با انتقاد از روند انتخاب آثار جشنواره «سینماحقیقت» گفت: سالهاست این موضوع را مطرح میکنم که تعداد فیلمهای پذیرفتهشده در جشنواره بیش از اندازه است. وقتی از میان صدها فیلم تولیدشده، تعداد زیادی وارد مهمترین جشنواره مستند کشور میشوند، سطح کیفی آثار برای مخاطب یکنواخت نمیماند و در نهایت این مخاطب است که از سینمای مستند فاصله میگیرد.
وی ادامه داد: هرچند فیلمسازان حق دیده شدن دارند، اما اگر این دیده شدن به قیمت افت کیفیت جشنواره تمام شود، هم مخاطب آسیب میبیند و هم فیلمسازان حرفهای. جشنواره باید در انتخاب آثار سختگیرانهتر باشد تا مخاطب نسبت به کیفیت فیلمهای راهیافته اطمینان داشته باشد.
برخی بیکار و برخی چندین پروژه دارند!
این مستندساز همچنین با اشاره به کاهش بودجهها گفت: بسیاری از فیلمسازان نامدار از فضای مستندسازی فاصله گرفتهاند و سپردن همزمان چند پروژه به یک فیلمساز هم کیفیت آثار را کاهش میدهد. این شیوه تصمیم درستی نیست و اگر هدف ارتقای سینمای مستند است، باید بیش از هر چیز به کیفیت تولید توجه شود.
صادقی با اشاره به تجربه حضور در جشنوارههای بینالمللی عنوان کرد: در بسیاری از جشنوارههای معتبر جهان، مرز مشخصی میان مستند و داستانی وجود ندارد و فیلم خوب، فارغ از گونهاش، مورد توجه قرار میگیرد. در ایران، کاهش بودجه و افت کیفیت برخی تولیدات، از مهمترین مشکلات امروز سینمای مستند است.
صادقی درباره نقش مرکز گسترش سینمای مستند، تجربی و پویانمایی گفت: اگر بخواهیم بدون در نظر گرفتن محدودیتها درباره عملکرد مرکز قضاوت کنیم، منصفانه نیست. این مجموعه با بودجهای محدود، مسئولیت گستردهای در حوزه تولید، نمایش و برگزاری جشنوارهها بر عهده دارد و طبیعی است که همه انتظارها با این امکانات قابل تحقق نباشد.
وی افزود: امکانات و بودجهای که در اختیار مرکز گسترش قرار دارد، با مسئولیتها و انتظاراتی که از این مجموعه وجود دارد تناسب ندارد. تا زمانی که این شرایط تغییر نکند، نمیتوان انتظار اتفاقات بزرگ داشت. با این حال، از نظر برگزاری جشنواره، «سینماحقیقت» عملکرد بسیار خوبی دارد و به نظر من از این منظر، در سطح بسیاری از جشنوارههای معتبر دنیا قرار میگیرد.
صادقی در پایان تأکید کرد: مشکلات اصلی سینمای مستند بیش از آنکه به برگزاری جشنوارهها مربوط باشد، به کیفیت تولید، محدودیت بودجه و ضعف در معرفی آثار بازمیگردد و اگر حمایتهای مالی و امکانات لازم برای تولید و معرفی حرفهای مستندها فراهم شود، این سینما میتواند بیش از گذشته رشد کند و مخاطبان گستردهتری به دست آورد.
مستند «کابوک» ساخته جعفر صادقی، با نگاهی به زندگی یک خانواده باغدار، از دل اختلاف دیدگاه اعضای یک خانواده، روایتی از بحرانهای زیستمحیطی و مسئولیتهای اجتماعی ارائه میدهد؛ روایتی که بهجای صدور حکم، مخاطب را در برابر یک مسئله قرار میدهد. این مستند چهارشنبه ۳۱ تیر در پاتوق مستند نمایش داده میشود.
«کابوک» در نوزدهمین جشنواره بینالمللی فیلم مستند ایران «سینماحقیقت» روی پرده رفت، جایزه بهترین مستند از نگاه تماشاگران را به دست آورد.
۲۴۲۲۴۳
دیدگاهتان را بنویسید