معامله‌گری در عصر نااطمینانی؛ ایرانی‌ها چگونه سرمایه‌شان را از ترس قطع اینترنت پنهان می‌کنند؟

اقتصادآنلاین – مسیحا حیدریان؛ برای معامله‌گران کریپتو، اینترنت فقط یک ابزار ارتباطی نیست؛ بخشی از زیرساخت سرمایه‌گذاری است. اگر اینترنت نباشد، تریدر نه می‌تواند بازار را ببیند، نه پوزیشنش را مدیریت کند، نه سرمایه‌اش را جابه‌جا کند و نه حتی مطمئن باشد دارایی‌اش هنوز سر جایش مانده است. در بسیاری از کشورهای دنیا، این موضوع شاید بدیهی به نظر برسد؛ اما در ایران طی ماه‌های اخیر، اینترنت برای فعالان بازارهای مالی جهانی به مسئله‌ای فراتر از یک زیرساخت تبدیل شده؛ مسئله‌ای امنیتی، اقتصادی و حتی روانی.

اختلال‌های مکرر اینترنت، محدودیت دسترسی به سرویس‌های خارجی، از کار افتادن وی‌پی‌ان‌ها، نگرانی از شناسایی IP ایران و خطر بلوکه شدن دارایی‌ها، حالا بخشی از زندگی روزمره تریدرهای ایرانی شده است. در چنین فضایی، معامله‌گری دیگر فقط تحلیل تکنیکال و مدیریت سرمایه نیست؛ بلکه نوعی جنگ دائمی برای وصل ماندن است.

گفت‌وگو با چند فعال بازار رمزارز و فارکس نشان می‌دهد اینترنت ناپایدار، عملاً ساختار فعالیت تریدرهای ایرانی را تغییر داده است؛ از تغییر صرافی و بروکر گرفته تا انتقال دارایی‌ها به ولت‌های جداگانه، مهاجرت به پلتفرم‌های داخلی و حتی خروج تدریجی برخی معامله‌گران از بازار.

اینترنت قطع می‌شود اما بازار نه!

بزرگ‌ترین تفاوت بازارهای مالی جهانی با بسیاری از بازارهای سنتی، زنده بودن دائمی آن‌هاست. بازار کریپتو ۲۴ ساعته فعال است و در فارکس هم معامله‌گران باید مدام اخبار، داده‌ها و نوسانات را رصد کنند. به همین دلیل، قطع شدن اینترنت برای یک تریدر، صرفاً به معنای از دست دادن ارتباط نیست؛ بلکه می‌تواند به از بین رفتن مستقیم سرمایه منجر شود.

خبرنگار اقتصادآنلاین وضعیت فعالیت در بازار رمزارزها را از چند تریدر جویا شد. یکی از معامله‌گران در گفت‌وگو با اقتصادآنلاین توضیح می‌دهد در روزهای اوج اختلال اینترنت (همزمان با شروع جنگ نظامی علیه ایران)، بسیاری از تریدرها عملاً امکان مدیریت معاملات خود را از دست داده بودند. به گفته او، بازار ممکن است تنها با یک خبر سیاسی، یک توییت یا حتی یک شایعه چند درصد جابه‌جا شود و در چنین شرایطی، چند ساعت عدم دسترسی می‌تواند کل سرمایه یک فرد را نابود کند.

او می‌گوید: «بازار منتظر اینترنت ایران نمی‌ماند. وقتی اینترنت قطع می‌شود، پوزیشن تو همچنان باز است، لیکویید هم می‌شوی، اما خودت فقط داری نگاه می‌کنی که هیچ راهی برای ورود نداری.»

یکی دیگر از فعالان بازار هم تأکید می‌کند بیشترین آسیب در زمان قطعی اینترنت متوجه کسانی شد که معاملات کوتاه‌مدت یا اهرمی داشتند؛ معامله‌گرانی که باید هر چند دقیقه وضعیت بازار را بررسی کنند. به گفته او، بعضی کاربران در همان روزهای ابتدایی اختلال‌ها بخش بزرگی از سرمایه‌شان را از دست دادند، چون اساساً امکان بستن معامله را نداشتند.

وی‌پی‌ان؛ ابزار امنیت یا ریسمان نجات؟

برای بسیاری از کاربران ایرانی، وی‌پی‌ان ابزاری برای عبور از فیلترینگ است؛ اما برای تریدرها، وی‌پی‌ان حکم دروازه ورود به بازار جهانی دارد. بدون وی‌پی‌ان، بخش بزرگی از صرافی‌ها، بروکرها و سرویس‌های تحلیلی خارجی اساساً در دسترس نیستند.

اما مسئله فقط «اتصال» نیست. کاربران ایرانی باید مطمئن باشند IP واقعی‌شان شناسایی نمی‌شود؛ چون بسیاری از پلتفرم‌های خارجی، ارائه خدمات به کاربران ایرانی را به دلیل تحریم‌ها ممنوع کرده‌اند. به همین دلیل، تریدرها معمولاً از وی‌پی‌ان‌های خاص با IP ثابت و قابلیت Kill Switch استفاده می‌کنند تا اگر اتصال وی‌پی‌ان قطع شد، IP ایران لو نرود.

یکی از معامله‌گران در این باره به اقتصادآنلاین می‌گوید: «ما فقط به دنبال فیلترشکن نیستیم. دنبال این هستیم که اگر حین معامله وی‌پی‌ان قطع شد، صرافی نفهمد از ایران وصل شدیم. چون اگر بفهمد، ممکن است تمام دارایی بلوکه شود.»

او توضیح می‌دهد حتی برای خرید وی‌پی‌ان هم مجبور بوده از سایت‌های خارجی و با رمزارز پرداخت انجام دهد. هزینه‌ای که به گفته او، برای برخی کاربران به یک خرج دائمی تبدیل شده است. هرچند تعدادی از تریدرهای حرفه‌ای معتقدند هزینه وی‌پی‌ان در برابر درآمد دلاری چندان سنگین نیست، اما تقریباً همه آن‌ها روی یک مسئله اتفاق نظر دارند؛ اینکه دیگر هیچ وی‌پی‌انی قابل اطمینان نیست.

برخی از معامله‌گران می‌گویند در ماه‌های اخیر بارها وی‌پی‌ان‌هایی که استفاده می‌کردند ناگهان از کار افتاده و آن‌ها مجبور شده‌اند ساعت‌ها یا حتی روزها دنبال جایگزین بگردند. یکی دیگر از آن‌ها می‌گوید: «مشکل فقط گرانی وی‌پی‌ان نیست. مشکل این است که وسط معامله، هیچ تضمینی نداری پنج دقیقه بعد هم وصل باشی.»

وقتی صرافی‌ها ایرانی‌ها را شناسایی می‌کنند

نگرانی تریدرهای ایرانی فقط به قطعی اینترنت محدود نمی‌شود. مسئله مهم‌تر، ترس دائمی از شناسایی شدن توسط صرافی‌ها و بروکرهای خارجی است.

یکی از کاربران در گفت‌وگو با اقتصادآنلاین روایت می‌کند که حسابش در صرافی بایننس با وجود استفاده از IP ثابت و احراز هویت خارجی، در نهایت به دلیل تشخیص اتصال از ایران محدود شده است. او می‌گوید پس از مدتی ایمیلی از سوی این صرافی دریافت کرد که از او خواسته شده بود ظرف سه روز دارایی‌هایش را از حساب این شرکت خارج کند.

به گفته تعدادی از فعالان بازار کریپتو، صرافی‌های بزرگ در سال‌های اخیر سیستم‌های امنیتی و ردیابی خود را تقویت کرده‌اند و حالا تشخیص رفتار کاربران ایرانی بسیار ساده‌تر از گذشته شده است. همین موضوع باعث شده بخشی از معامله‌گران، سرمایه‌های اصلی خود را از صرافی‌ها خارج کرده و به ولت‌های شخصی منتقل کنند.

یکی از تریدرها توضیح می‌دهد که حالا دارایی اصلی‌اش را در ولتی جداگانه نگه می‌دارد و فقط مبالغ محدود را وارد صرافی می‌کند. او حتی برای دسترسی به ولت اصلی‌اش، ترجیح می‌دهد به مکان‌هایی برود که اینترنت آزاد و پایدار دارند تا ریسک شناسایی IP کاهش پیدا کند.

به گزارش اقتصادآنلاین، این تغییر رفتار نشان می‌دهد معامله‌گران ایرانی، بیش از گذشته به سمت مدل‌های تدافعی حرکت کرده‌اند؛ مدلی که در آن، حفظ دارایی مهم‌تر از سرعت معامله شده است.

مهاجرت اجباری به صرافی‌های داخلی

در شرایطی که دسترسی به بسیاری از پلتفرم‌های خارجی دشوار شده و نیازمند خرید اینترنت پرو یا وی‌پی‌ان‌های قوی است، بخشی از کاربران به سمت صرافی‌های داخلی رفته‌اند؛ پلتفرم‌هایی که روی بستر اینترنت داخلی هم قابل استفاده‌اند و حداقل مشکل وی‌پی‌ان ندارند.

در همین راستا، برخی معامله‌گران معتقدند صرافی‌های داخلی در ماه‌های اخیر عملاً تبدیل به تنها راه ادامه فعالیت بخشی از کاربران شده‌اند. حتی بعضی بروکرها و سرویس‌های معاملاتی نیز تلاش کرده‌اند نسخه‌هایی سازگار با اینترنت داخلی ارائه دهند. اما این مهاجرت، خودش بحران‌های تازه‌ای ایجاد کرده است.

در این میان، یکی از مهم‌ترین نگرانی‌ها برای تریدرها، امنیت صرافی‌های داخلی است؛ مسئله‌ای که بعد از هک شدن نوبیتکس دوباره پررنگ شد. هرچند برخی کاربران می‌گویند بحران این صرافی به خوبی مدیریت شد و دارایی‌ها بازگشت، اما برخی معامله‌گران معتقدند چنین اتفاقی، اعتماد به پلتفرم‌های داخلی را تحت تأثیر قرار داده است.

از سوی دیگر، برخی کاربران می‌گویند بازار داخلی به دلیل حجم کمتر و محدود بودن جریان سرمایه، گاهی فاصله محسوسی با بازار جهانی پیدا می‌کند. یکی از معامله‌گران ادعا می‌کند در بعضی مواقع، قیمت‌ها در صرافی‌های ایرانی با تأخیر نسبت به بازار جهانی اصلاح می‌شوند و همین مسئله فضا را برای سوءاستفاده یا نوسان‌گیری این صرافی‌ها باز می‌کند. او در این‌باره به اقتصادآنلاین می‌گوید: «گاهی بازار جهانی می‌ریزد ولی قیمت در صرافی داخلی هنوز بالا مانده و این حس را به معامله‌گر می‌دهد که بازار شفاف نیست.»

هرچند اثبات چنین ادعاهایی ساده نیست، اما تکرار این نگرانی‌ها نشان می‌دهد بخشی از کاربران نسبت به سازوکار بازار داخلی دچار بی‌اعتمادی شده‌اند.

شکاف میان تریدرهای حرفه‌ای و کاربران تازه‌وارد

پیگیری‌های خبرنگار اقتصادآنلاین حاکی از آن است که یکی از کلیدواژه‌های مهمی که در گفت‌وگوها تکرار می‌شود، تفاوت وضعیت معامله‌گران حرفه‌ای با کاربران تازه‌ وارد است. تریدرهای حرفه‌ای معمولاً سرمایه، تجربه و ابزار بیشتری برای مدیریت بحران دارند؛ از وی‌پی‌ان‌های حرفه‌ای گرفته تا ولت‌های امن، IP ثابت، حساب‌های خارجی و استراتژی‌های مدیریت ریسک. اما کاربران تازه‌ وارد، بیشترین آسیب را از شرایط فعلی می‌بینند.

یکی از فعالان بازار می‌گوید بسیاری از افرادی که با سرمایه‌های کوچک وارد معاملات پرریسک می‌شوند، در زمان اختلال اینترنت عملاً توان مدیریت شرایط را ندارند و خیلی سریع سرمایه‌شان از بین می‌رود. به گفته او، بخش بزرگی از این افراد حتی درک دقیقی از تفاوت صرافی داخلی و خارجی یا خطرات استفاده از IP ایران ندارند.

در واقع، بحران اینترنت فقط دسترسی را محدود نکرده؛ بلکه شکاف میان معامله‌گران حرفه‌ای و کاربران عادی را هم عمیق‌تر کرده است. کسانی که ابزار و دانش بیشتری دارند، هنوز راهی برای ادامه فعالیت پیدا می‌کنند؛ اما کاربران کوچک‌تر، یا از بازار حذف می‌شوند یا به سمت پلتفرم‌های محدود داخلی رانده می‌شوند.

چشم‌انداز؛ بازاری که آرام‌آرام در حال تغییر است

فعالان بازار معتقدند ادامه این وضعیت، می‌تواند ساختار بازار رمزارز ایران را به شکل جدی تغییر دهد. بخشی از تریدرها حالا یا فعالیت خود را محدود کرده‌اند، یا سرمایه‌شان را از بازار خارج کرده‌اند و یا به فکر مهاجرت افتاده‌اند.

به گزارش اقتصادآنلاین، معامله‌گر دیگری می‌گوید بعد از تجربه ماه‌های اخیر، دیگر حاضر نیست سرمایه اصلی‌اش را داخل ایران مدیریت کند. او معتقد است مشکل فقط اختلال اینترنت نیست؛ بلکه نبود اطمینان است. اینکه کاربر نداند فردا اینترنت وصل خواهد بود یا نه، وی‌پی‌ان کار خواهد کرد یا نه و صرافی حسابش را می‌بندد یا نه.

همزمان، برخی دیگر معتقدند بازار به‌مرور خودش را با شرایط جدید تطبیق می‌دهد؛ همان‌طور که بخشی از بروکرها و سرویس‌ها حالا نسخه‌هایی سازگار با اینترنت داخلی ارائه داده‌اند. با این حال، حتی این گروه هم قبول دارند هزینه فعالیت برای تریدرهای ایرانی به‌مراتب بیشتر از گذشته شده است؛ این هزینه فقط مالی نیست و فرسایش روانی را هم شامل می‌شود.

معامله‌گری در عصر نااطمینانی

آنچه امروز تریدرهای ایرانی تجربه می‌کنند، صرفاً سخت‌تر شدن دسترسی به چند وب‌سایت خارجی نیست. مسئله، تغییر ماهیت معامله‌گری در ایران است. بازاری که باید بر سرعت، اتصال دائمی و دسترسی آزاد استوار باشد، حالا به فضایی تبدیل شده که در آن، معامله‌گر پیش از تحلیل بازار، باید نگران وصل ماندن اینترنت باشد.

در چنین شرایطی، وی‌پی‌ان نه تنها فقط یک ابزار فنی نیست و بخشی از زیرساخت بقا در بازار است. تریدر ایرانی حالا نه‌فقط با نوسان بیت‌کوین و اتریوم، بلکه با ریسک قطع اینترنت، تحریم، بلوکه شدن دارایی، اختلال وی‌پی‌ان و نااطمینانی دائمی معامله می‌کند.

شاید مهم‌ترین تغییری که در ماه‌های اخیر رخ داده، همین باشد. اینکه برای بخشی از فعالان بازار رمزارز، دیگر بزرگ‌ترین ریسک، خود بازار نیست؛ بلکه دسترسی به بازار است.