از جبهه جنگ تا خدمت به زوار امام حسین (ع)؛ اربعین تجسمی از قیامت است

محمدتقی یازرلو مستندساز در گفتگو با خبرنگار مهر درباره ساخت مستند «بیعت اربعین» توضیح داد: اربعین سال ۱۳۹۴ به عنوان خادم برای خدمت‌رسانی به زائران اربعین دعوت شدیم و هنگامی که به آنجا رفتیم، با انبوهی از سوژه‌های متنوع و وقایع جذاب مواجه شدیم. از مسئولی که ما را به عنوان خادم اعزام کرده بود درخواست کردم که با توجه به همراه داشتن دوربین و تجهیزات، اجازه دهند این صحنه‌ها را ثبت کنم. او نیز موافقت کرد و بدین ترتیب مشغول ضبط راهپیمایی اربعین در همان سال شدم. حاصل این کار، مستندی حدودا ۴۰ دقیقه‌ای به نام «بیعت اربعین» شد که ۵-۶ سال هرسال از شبکه افق پخش می‌شد.

وی درباره رویکرد این مستند توضیح داد: داستان این مستند از این قرار است که چه اتفاقاتی در این سفر رخ می‌دهد و بیشتر بر سختی‌هایی تمرکز دارد که خادمان زوار در این مسیر با آنها مواجه هستند. سختی‌ها به‌گونه‌ای است که برخی از ادامه کار بازماندند و نتوانستند تحمل کنند، اما برخی دیگر با وجود تمام خستگی‌ها، علاقه داشتند که در سال‌های بعد نیز حضور یابند و این خدمت را ادامه دهند.

یازرلو با اشاره به ساخت مستند «اربعین» عنوان کرد: در سال ۱۳۹۵ مجدد برای ساخت مستندی به سفارش مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی عازم راهپیمایی اربعین شدیم که به فعالیت خادمان اختصاص داشت، به‌ویژه خادمانی که همگی از جانبازان جنگ هشت سال دفاع مقدس بودند. این جانبازان در موکب به آبرسانی و خدمت‌رسانی به زوار می‌پرداختند که کار بسیار دشواری بود؛ چراکه خودشان دارای مجروحیت‌های شیمیایی و جسمانی بودند، بنابراین این وظیفه برایشان بسیار سخت بود.

وی تاکید کرد: در آن مقطع، ساختمان درحال ساختِ حرم حضرت زهرا (سلام‌الله‌علیها) نیمه‌کاره بود و امکانات رفاهی مناسبی وجود نداشت؛ از این رو جانبازان مجبور بودند از مسافتی طولانی، آب حمل کنند و به زوار برسانند.

این مستندساز تصریح کرد: در حاشیه این موضوع، قیاسی انجام دادیم میان دوران جنگ و اتحاد و انسجامی که میان رزمندگان در هشت سال دفاع مقدس وجود داشت و اینکه همان افراد در فضایی دیگر، فعالیتی مشابه در همان راستا انجام می‌دهند؛ درواقع این تصویر نشان می‌دهد که راهپیمایی اربعین نیز نوعی مقاومت است، بدون آنکه کسی سلاحی در دست داشته باشد. سلاح افراد در اربعین همان عشق و ارادت، ظرف‌ها و وسایل خدمت‌رسانی، نان و آب است که به یکدیگر می‌رسانند.

وی با اشاره به چالش‌ها و تفاوت‌های فرهنگی پیاده روی اربعین گفت: برای نمونه، موضوع ساده‌ای مانند سیگار کشیدن تبدیل به چالش شده بود زیرا ما تأکید می‌کردیم که افراد ته‌سیگار را در سطل بیندازند، نه روی زمین، اما برخی توجه نمی‌کردند و مجبور بودیم خم شویم و ته‌سیگار را از زمین جمع کنیم.

این مستندساز عنوان کرد: گروه‌های مداحی در موکب ما حضور داشتند و جالب این بود که مداحان آنها اصلا شناخته‌شده نبودند، بلکه از میان خود زوار برمی‌خاستند و به طور خودجوش به نوحه‌خوانی و سینه‌زنی می‌پرداختند. سپس به سمت حرم امیرالمؤمنین (ع) در نجف می‌رفتند، استراحتی می‌کردند و مجدداً راهپیمایی به سمت کربلا را آغاز می‌کردند. در واقع این سختی‌ها در عین دشواری، برای ما نیز بسیار شیرین بود.

یازرلو درباره لزوم پرداختن به عمق معنوی راهپیمایی اربعین در سینما توضیح داد: راهپیمایی اربعین ابعاد بین‌المللی دارد و بدون حضور معصومان (ع) و بدون حضور خود امام زمان (عج) نمی‌تواند با این قدرت و وسعت شکل بگیرد. اعتقاد دارم که سختی‌هایی که بچه‌ها در آن زمان تحمل می‌کردند، نشان از انرژی الهی داشت که خداوند در وجودشان نهاده بود تا بتوانند جمعیت میلیونی را هدایت، رسیدگی و خدمت‌رسانی کنند.

وی در پایان یادآور شد: اتفاقات بسیار خوبی نیز در این مسیر رخ می‌دهد. اما به نظر من، در حوزه فیلمسازی، باید از نگاه صرفا لجستیکی و تدارکاتی به اربعین فراتر رفت و به عمق معنوی آن پرداخت و به نقشی که انسان در این عرصه ایفا می‌کند توجه کرد. انسان به عنوان کسی که تابع ولی‌عصر (عج) است، از ایشان انرژی می‌گیرد و کارها را به انجام می‌رساند. به این عمق در سینما کمتر پرداخته شده و بیشتر بر نمایش حضور مردم و نیازهای روزمره آنها تأکید می‌شود. در حالی که باید از این سطح فراتر رفت و به نوعی تصویری از قیامت را مجسم کرد. به عنوان مثال، به ندرت پیش می‌آید که در این مسیر چیزی گم شود و کسی آن را بردارد؛ اگر شیء‌ای را جا بگذارید، هنگام بازگشت می‌بینید که همچنان به همان شکل باقی است. این جز با حضور یک معصوم و ایجاد چنین فضایی قابل تبیین نیست؛ چراکه آن حضور موجب می‌شود همه چیز در جای خود باقی بماند.