بازار یاسوج در تله سردرگمیراهبرد تازه ایران برای جهش در تجارت خارجی؛ دیپلماسی تلفیقی اقتصادی
ایران با تکیه بر ظرفیتهای مرزی و ژئواکونومیک خود، راهبرد تازهای را برای جهش در تجارت خارجی دنبال میکند.
به گزارش خبرگزاری تسنیم از زاهدان، در روزگاری که رقابت کشورها دیگر تنها در میدان سیاست و امنیت تعریف نمیشود و اقتصاد، تجارت و کنترل مسیرهای راهبردی حملونقل به یکی از اصلیترین ابزارهای قدرت در جهان تبدیل شده است، موقعیتهای جغرافیایی نیز معنایی تازه یافتهاند. استانهایی که روزگاری صرفاً در حاشیه نقشههای توسعه قرار داشتند، امروز میتوانند به بازیگران کلیدی در معادلات ملی و منطقهای بدل شوند؛ و در این میان، کمتر نقطهای در ایران به اندازه سیستان و بلوچستان از چنین ظرفیت راهبردی برخوردار است.
استانی که سالها بیش از هر چیز با مسائل مرزی، محرومیتها و فاصله از مرکز شناخته میشد، اکنون در آستانه یک بازتعریف بزرگ قرار گرفته است؛ بازتعریفی که نه بر پایه نگاههای سنتی به توسعه، بلکه بر محور «ژئواکونومی»، «دیپلماسی اقتصادی» و «نقشآفرینی فعال در تعاملات منطقهای» شکل میگیرد.
سیستان و بلوچستان، با برخورداری از مرزهای گسترده زمینی با کشورهای مهمی همچون پاکستان و افغانستان، دسترسی مستقیم به آبهای آزاد از طریق بندر راهبردی چابهار، ظرفیتهای بیبدیل ترانزیتی و قرار گرفتن در مسیر کریدورهای نوظهور منطقهای، امروز بیش از هر زمان دیگری در مرکز توجه سیاستگذاران اقتصادی و برنامهریزان توسعه قرار گرفته است.
تحولات اخیر در نظام تجارت جهانی، بازتنظیم مسیرهای حملونقل بینالمللی، رقابت بر سر کریدورهای منطقهای و تغییر موازنههای ژئوپلیتیکی، فرصتی کمنظیر پیشروی ایران قرار داده است تا از ظرفیت استانهای مرزی خود، بهویژه در جنوب شرق کشور، برای تقویت تجارت خارجی، توسعه مناسبات اقتصادی با همسایگان و افزایش سهم خود در زنجیرههای منطقهای ارزش بهره گیرد.نگاه دولت به نقش استانهای مرزی نیز در حال تغییر است؛ از مدیریت صرفاً اداری و امنیتی، به سمت حکمرانی مبتنی بر توسعه، تمرکززدایی و میدان دادن به ظرفیتهای محلی برای ایفای نقش در دیپلماسی اقتصادی.
منصور بیجار، استاندار سیستان و بلوچستان، در گفتوگویی تفصیلی با خبرنگار تسنیم، از رویکرد تازه استان در حوزه «دیپلماسی تلفیقی اقتصادی و منطقهای» خبر داد و ضمن تشریح فرصتهای تازه پیشروی سیستان و بلوچستان در سایه بازآرایی کریدورهای تجاری، به چالشهای ساختاری موجود در حوزه تجارت خارجی، ضرورت تمرکززدایی از تصمیمگیریها، لزوم یکپارچهسازی فرآیندهای تجاری و نقش کلیدی همکاری وزارت امور خارجه با استانها در پیشبرد دیپلماسی اقتصادی پرداخت که از نظر خوانندگان محترم تسنیم میگذرد:
تسنیم: جناب آقای بیجار، شما در سخنان اخیر خود بر مفهوم «دیپلماسی تلفیقی اقتصادی و منطقهای» تأکید ویژهای داشتهاید. این مفهوم دقیقاً به چه معناست و چه جایگاهی در راهبرد توسعه سیستان و بلوچستان دارد؟
بیجار: واقعیت این است که امروز توسعه در معنای کلاسیک و محدود به مرزهای جغرافیایی، دیگر پاسخگوی نیازهای کشورها و مناطق نیست. جهان در حال حرکت به سمت پیوندهای چندلایه اقتصادی، شبکههای منطقهای تجارت و بازتعریف مزیتهای ژئواکونومیک است. در چنین شرایطی، استانهایی مانند سیستان و بلوچستان که در تقاطع مهمترین مسیرهای ارتباطی و اقتصادی قرار گرفتهاند، میتوانند از یک حاشیه جغرافیایی به یک نقطه کانونی در معادلات توسعه ملی و منطقهای تبدیل شوند.
زمانی که از «دیپلماسی تلفیقی اقتصادی و منطقهای» سخن میگوییم، منظور ما نوعی حکمرانی توسعهمحور است که در آن، ظرفیتهای بومی استان، سیاستهای کلان ملی، ابزارهای سیاست خارجی و فرصتهای ناشی از همجواری با کشورهای همسایه، بهصورت هماهنگ و همافزا به کار گرفته میشوند.
سیستان و بلوچستان صرفاً یک استان مرزی نیست؛ این استان دروازه ایران به اقیانوس هند، حلقه اتصال کشور به جنوب آسیا، پل ارتباطی با پاکستان و افغانستان و یکی از مهمترین نقاط دسترسی ایران به بازارهای منطقهای و فرامنطقهای است. چنین موقعیتی، یک مزیت استثنایی است که اگر با نگاه راهبردی مدیریت شود، میتواند نهتنها موتور محرک توسعه استان، بلکه یکی از پیشرانهای اصلی اقتصاد ملی باشد.
ما معتقدیم که استانهای مرزی باید از نقش سنتی خود که صرفاً بهعنوان نوارهای حفاظتی تعریف میشدند، عبور کنند و به بازیگران فعال در حوزه دیپلماسی اقتصادی کشور تبدیل شوند. این نگاه، نیازمند بازتعریف اختیارات، سازوکارها و حتی نوع تعامل دولت مرکزی با استانهاست.
تسنیم: تحولات اخیر در کریدورهای منطقهای و تغییر مسیرهای حملونقل، چه تأثیری بر جایگاه سیستان و بلوچستان گذاشته است؟
بیجار: در ماههای اخیر، شاهد بازآرایی قابل توجهی در نقشه تجارت و ترانزیت منطقه بودهایم. تحولات ژئوپلیتیکی، رقابت بر سر کریدورهای بینالمللی، ناامنی در برخی مسیرهای سنتی و تغییر در اولویتهای اقتصادی کشورها، موجب شده بسیاری از مسیرهای حملونقل مورد بازنگری قرار گیرند.
این تحولات، در عین اینکه چالشهایی ایجاد کردهاند، فرصتهای کمنظیری نیز برای کشور ما، بهویژه برای سیستان و بلوچستان، فراهم آوردهاند.
امروز دیگر جایگاه استان ما تنها در قالب یک نقطه مرزی تعریف نمیشود. ما در مرکز یک چهارراه مهم اقتصادی قرار گرفتهایم؛ از یکسو بندر چابهار را داریم که تنها بندر اقیانوسی ایران است و میتواند نقشی کلیدی در اتصال ایران به اقتصاد جهانی ایفا کند، و از سوی دیگر، مرزهای زمینی فعالی داریم که امکان تعامل مستقیم با بازارهای همسایه را فراهم میکنند.
اگر بتوانیم این ظرفیتها را با زیرساختهای حملونقل ریلی، جادهای و بندری بهصورت یکپارچه پیوند بزنیم، میتوانیم سهم قابل توجهی از تجارت منطقهای را به خود اختصاص دهیم.
در واقع، بازتنظیم مسیرهای حملونقل باید به فرصتی برای ارتقای جایگاه استان در زنجیره ارزش تجارت خارجی کشور تبدیل شود.
تسنیم: روابط اقتصادی با کشورهای همسایه، بهویژه پاکستان، در این میان چه جایگاهی دارد؟
بیجار: توسعه روابط با همسایگان، بهویژه کشورهای هممرز، یکی از پایههای اصلی امنیت و توسعه پایدار است. پاکستان، به عنوان یکی از مهمترین همسایگان شرقی ما، از ظرفیتهای بسیار بالایی برای گسترش همکاریهای اقتصادی برخوردار است.
با وجود اشتراکات فرهنگی، تاریخی و جغرافیایی، هنوز ظرفیتهای اقتصادی میان دو کشور بهطور کامل فعال نشده است. این در حالی است که بازار پاکستان میتواند مقصد مهمی برای صادرات کالاهای ایرانی باشد و در مقابل، مسیرهای ارتباطی آن نیز فرصتهای تازهای برای ترانزیت منطقهای فراهم میکند.
اما توسعه این روابط نیازمند مدیریت فعال، هماهنگی نهادی، تسهیل فرآیندهای مرزی و رفع موانع اجرایی است.
استانهای مرزی باید در این زمینه نقش پررنگتری ایفا کنند؛ زیرا درک دقیقتری از ظرفیتها، چالشها و واقعیتهای میدانی دارند. ما در سیستان و بلوچستان در تلاش هستیم بازارچههای مرزی را فعالتر کنیم، سازوکارهای تجارت رسمی را تقویت کنیم و ارتباطات اقتصادی را از سطح مبادلات محدود، به سطح همکاریهای پایدار و ساختاری ارتقا دهیم.
تسنیم: یکی از چالشهایی که مطرح کردهاید، تعدد سامانهها و موازیکاری دستگاهها در حوزه تجارت است. این مسئله چه پیامدهایی دارد؟
بیجار: یکی از گلایههای جدی فعالان اقتصادی و تجار، پیچیدگی و تعدد فرآیندهای اداری است. در حال حاضر، بخشهای مختلف تجارت خارجی تحت مدیریت دستگاههای متعدد و سامانههای مختلف قرار دارد و این موضوع باعث شده فرآیندها طولانی، زمانبر و گاهی فرسایشی شوند.
وقتی یک صادرکننده یا واردکننده برای یک عملیات تجاری ساده ناچار است با چندین نهاد، چندین سامانه و چندین سطح تصمیمگیری مواجه شود، طبیعی است که انگیزه سرمایهگذاری و فعالیت کاهش پیدا میکند.
این موازیکاریها نهتنها هزینه اقتصادی دارد، بلکه باعث از دست رفتن فرصتهای رقابتی کشور نیز میشود.
ما معتقدیم باید به سمت یکپارچهسازی فرآیندها، حذف بروکراسیهای زائد و ایجاد پنجره واحد تجارت حرکت کنیم. تجارت نیازمند سرعت، شفافیت و پیشبینیپذیری است و بدون اصلاح ساختارهای اداری، دستیابی به این اهداف دشوار خواهد بود.
تسنیم: چرا بر تمرکززدایی و واگذاری اختیارات بیشتر به استانها تأکید دارید؟
بیجار: تمرکزگرایی در بسیاری از حوزهها، بهویژه در مدیریت تجارت مرزی، دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیست. استانهای مرزی با واقعیتهایی روبهرو هستند که تصمیمگیران مرکزی همیشه امکان لمس مستقیم آن را ندارند.
مدیران استانی، فعالان اقتصادی محلی و مجموعههای اجرایی در میدان، بهتر از هر کسی میدانند که گرههای اجرایی کجاست و چگونه باید آنها را باز کرد.
واگذاری بخشی از اختیارات اجرایی، نه به معنای فاصله گرفتن از سیاستهای ملی، بلکه به معنای افزایش کارآمدی در اجرای همان سیاستهاست.
ما معتقدیم اگر استانها اختیار بیشتری در حوزه تصمیمگیریهای مرتبط با تجارت، مرز و تعاملات اقتصادی داشته باشند، بسیاری از موانع با سرعت بیشتری رفع خواهد شد و این موضوع به نفع کل کشور خواهد بود.
تسنیم: همکاری وزارت امور خارجه با استانداری چگونه میتواند به تحقق این اهداف کمک کند؟
بیجار: خوشبختانه نگاه دولت به نقش استانها در دیپلماسی اقتصادی، نگاهی مثبت و آیندهنگر است. اعلام آمادگی وزارت امور خارجه برای همکاری نزدیکتر با استانداری سیستان و بلوچستان، یک فرصت بسیار مهم برای ماست.
دیپلماسی اقتصادی زمانی موفق خواهد بود که میان سیاست خارجی و مدیریت اجرایی استانها پیوند مؤثری برقرار شود. ما نیاز داریم مسائل مرزی، تعامل با همسایگان، توافقات تجاری و فرصتهای همکاری منطقهای، بهصورت هماهنگ و با مشارکت مستقیم استانها دنبال شود.
این همکاری میتواند در حوزههایی مانند تسهیل تجارت، رفع موانع مرزی، تقویت روابط با کشورهای همسایه، جذب سرمایهگذاری و توسعه زیرساختهای همکاری اقتصادی، نقش تعیینکنندهای ایفا کند.
هدف ما روشن است؛ سیستان و بلوچستان باید از یک استان مرزی به یک محور راهبردی در اقتصاد منطقهای و تجارت خارجی ایران تبدیل شود.
این نه یک آرزو، بلکه یک امکان واقعی است که با همافزایی ملی، مدیریت هوشمندانه و استفاده از ظرفیتهای عظیم استان، قابل تحقق خواهد بود.
انتهای پیام/
دیدگاهتان را بنویسید