صدایی که باید دیده شودصدایی که باید دیده شود
ناشنوایی از جمله معلولیتهایی است که شاید در نگاه نخست دیده نشود، اما آثار آن میتواند در آموزش، اشتغال، ارتباطات اجتماعی، ازدواج و زندگی مستقل فرد نمایان شود.
به گزارش خبرگزاری مهر، روزنامه آگاه نوشت: آسیب شنوایی تنها به معنای نشنیدن یا کاهش توانایی شنیدن صداها نیست. بروز اختلال شنوایی در سالهای ابتدایی زندگی، در صورت نبود تشخیص و مداخله بهموقع، میتواند بر رشد زبان و گفتار، ارتباطات اجتماعی، آموزش و حتی رشد هیجانی کودک اثر بگذارد. به همین دلیل، غربالگری زودهنگام، دسترسی به وسایل کمکشنوایی و دریافت خدمات توانبخشی از مهمترین مراحل حمایت از کودکان دارای اختلال شنوایی محسوب میشود. با این حال، چالشهای ناشنوایان تنها به سالهای کودکی محدود نیست.
ورود به مدرسه و دانشگاه، دسترسی به محتوای آموزشی مناسب، یافتن شغل، استقلال اقتصادی، ازدواج و تشکیل خانواده و همچنین استفاده مستقل از خدمات درمانی، اداری و قضایی از جمله مسائلی است که کیفیت زندگی افراد ناشنوا را تحت تاثیر قرار میدهد. در بسیاری از این حوزهها، مشکل اصلی نه خود ناشنوایی، بلکه نبود امکانات ارتباطی مناسب و دسترسپذیر نبودن محیط است. بر اساس دادههای سازمان جهانی بهداشت، بیش از ۱.۵ میلیارد نفر در جهان درجاتی از کمشنوایی دارند و حدود ۴۳۰ میلیون نفر به دلیل کمشنوایی ناتوانکننده به خدمات توانبخشی نیازمندند. پیشبینی میشود تا سال ۲۰۵۰ حدود ۲.۵ میلیارد نفر در جهان درجاتی از کمشنوایی داشته باشند. در آستانه روز ناشنوایان، «آگاه» درباره وضعیت جامعه ناشنوایان ایران و خدمات ارائهشده به آنان با سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور گفتوگو کرده است:
آسیب شنوایی از چه زمانی قابل شناسایی است؟
آسیب شنوایی از جمله معلولیتهای پنهان است و میتواند رشد مهارتهای ارتباطی، اجتماعی و هیجانی و همچنین زبان و گفتار فرد را تحت تاثیر قرار دهد. طبیعتا هرچه سن بروز آسیب پایینتر باشد، پیامدهای عملکردی آن میتواند گستردهتر شود. بر همین اساس، تشخیص و مداخله زودهنگام، دسترسی به وسایل کمکشنوایی، توانبخشی گفتاری و شنیداری، حمایت از خانواده و تسهیل ارتباطات اجتماعی افراد ناشنوا از محورهای اصلی خدمات سازمان بهزیستی است.
مهمترین عوامل ایجاد آسیب شنوایی چیست؟
شیوع کمشنوایی شدید تا عمیق در بدو تولد حدود دو تا چهار مورد در هر هزار تولد گزارش شده است. در بخشی از موارد عوامل ژنتیکی نقش دارند و در موارد دیگر عواملی نظیر بیماریهای مادر در دوران بارداری، زردی، مشکلات هنگام زایمان و سایر عوامل محیطی مطرح هستند. افزایش سن، مواجهه طولانیمدت با صداهای بلند، برخی عفونتهای گوش، محدودیت دسترسی به خدمات سلامت شنوایی، برخی داروهای آسیبرسان به شنوایی و عوامل ژنتیکی و مادرزادی از عوامل شناختهشده کاهش شنوایی هستند. موضوع دیگری که امروز اهمیت زیادی دارد، استفاده ناایمن از هدفون و مواجهه با صدای بلند است. بیش از یک میلیارد جوان در جهان در معرض آسیب دائمی و در عین حال قابل پیشگیری شنوایی ناشی از عادات شنیداری ناایمن قرار دارند. نکته مهم این است که بخش قابل توجهی از کمشنوایی کودکان با اقداماتی مانند واکسیناسیون، درمان بهموقع عفونتهای گوش و تشخیص و مداخله زودهنگام قابل پیشگیری است.
در حال حاضر چه تعداد فرد دارای معلولیت شنوایی تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار دارند؟
در مجموع یک میلیون و ۶۳۶ هزار و ۱۴۱ فرد دارای معلولیت تحت پوشش سازمان بهزیستی قرار دارند که بر اساس آمار تفصیلی موجود، ۲۵۲ هزار و ۳۴۵ نفر آنان دارای معلولیت شنوایی هستند. از این تعداد، ۶۰ هزار و ۸۹۷ نفر در گروه معلولیت خفیف، ۸۴ هزار و ۸۶۲ نفر در گروه متوسط، ۸۹ هزار و ۱۰۹ نفر در گروه شدید و ۱۷ هزار و ۴۷۷ نفر در گروه خیلی شدید قرار دارند.
برای کودکان دارای اختلال شنوایی و خانوادههای آنان چه خدماتی ارائه میکنید؟
مراکز روزانه توانبخشی آموزشی ویژه اختلالات شنوایی با همکاری بخش غیردولتی و با مجوز و تحت نظارت سازمان بهزیستی فعالیت میکنند. هدف این مراکز این است که کودک به حداکثر سطح استقلال و عملکرد ممکن برسد و در کنار آن خانواده نیز برای مشارکت موثر در فرآیند توانبخشی توانمند شود. ارزیابی تخصصی کودک، تعیین اهداف فردی و طراحی برنامه توانبخشی، آموزش مهارتهای ارتباطی، مفاهیم زبانی و گفتاری، استفاده از باقیمانده شنوایی، راهبری شنواییشناختی، مشاوره به والدین درباره وسایل کمکشنوایی، درمان اختلالات شنوایی و گفتار و زبان و همچنین فعالیتهای آموزشی، هنری و بازی از جمله خدمات این مراکز است. در حال حاضر ۱۰۰ مرکز تخصصی شنوایی و ۲۸ مرکز تلفیقی با کاربری شنوایی فعال هستند؛ در مجموع ۱۲۸ مرکز با ظرفیت اسمی ۶ هزار و ۳۵۴ نفر. پنج هزار و ۹۶۶ نفر از خدمات این مراکز استفاده میکنند که پنج هزار و ۱۴۵ نفر آنان یارانه دریافت میکنند که یارانه پرداختی سازمان به ازای هر کودک نیز متناسب با درجه ارزشیابی مرکز، ماهانه بین ۷۶ تا ۸۵ میلیون ریال است.
بعد از دوران کودکی، برای آموزش مهارت برای ورود به بازار کار چه برنامهای وجود دارد؟
برای افرادی که پس از دورههای آموزشی کودکی به آموزش حرفهای نیاز دارند، خدمات حرفهآموزی با تمرکز بر مهارتهای پایه، مهارتهای اجتماعی و رفتار کاری ارائه میشود تا فرد برای ورود به محیط کار آماده شود. در سال ۱۴۰۵ تعداد مراکز پیشحرفهای و مهارتی به ۴۱۴ مرکز رسیده است و در پذیرش افراد ناشنوا در این مراکز تفاوتی با سایر گروههای دارای معلولیت وجود ندارد. علاوه بر این، کارگاههای تولیدی حمایتی بهعنوان بستری برای گذار به محیط واقعی کار یا رسیدن به شغل پایدار فعالیت میکنند. در این کارگاهها مهارتهای زندگی، ارتباط موثر در محیط کار، کارآفرینی، کسبوکار و مهارتهای فنی آموزش داده میشود. اکنون ۱۶ عنوان شایستگی شغلی ویژه افراد دارای معلولیت شنوایی با همکاری سازمان آموزش فنی و حرفهای تدوین شده و تعداد کارگاههای تولیدی حمایتی نیز در سال ۱۴۰۵ به ۱۴۷ کارگاه رسیده است.
برای ایجاد فرصتهای شغلی برای ناشنوایان چه کردهاید؟
در سال ۱۴۰۴ برای دو هزار و ۹۷۶ نفر از ناشنوایان از طریق الگوهای مختلف اشتغال خدمات ارائه شده است. این خدمات شامل پرداخت تسهیلات خوداشتغالی و کارفرمایی، پرداخت حق بیمه سهم کارفرمایی و خویشفرمایی افراد دارای معلولیت، کمکهزینه ارتقای کارایی، مراکز پشتیبانی شغلی و سایر الگوهای اشتغال بوده است. همچنین طرح ارتقای توانمندی افراد دارای معلولیت شنوایی، بینایی، افراد دارای آسیب نخاعی و سالمندان در چهار حوزه آموزش، سلامت، کسبوکار و فعالیت اجتماعی اجرا میشود. در سال ۱۴۰۴ از مجموع ۶ هزار فرد دارای معلولیت و سالمند استفادهکننده از این طرح، یک هزار و ۵۹۹ نفر دارای معلولیت شنوایی بودهاند.
جامعه ناشنوایان همواره برای دسترسی به مترجم زبان مطالباتی دارند. در این حوزه چه اقداماتی انجام دادهاید؟
هدف برنامه تربیت و اعزام مترجم زبان اشاره، افزایش دسترسی افراد ناشنوا به فرصتهای اجتماعی و اقتصادی و همچنین تسهیل انجام امور روزمره و پیگیری حقوق فردی آنهاست. از این رو از سال گذشته تاکنون ۷۴۹ متقاضی فراگیری زبان اشاره ایرانی در حال آموزش بودهاند و بیش از ۱۲ هزار مورد اعزام مترجم زبان اشاره در سطح کشور انجام شده است. برای نخستینبار در سال ۱۴۰۵ نیز ردیف بودجه مستقلی برای اعزام مترجم زبان اشاره در سازمان بهزیستی ایجاد شده است. از دیگر اقدامات، آموزش مشاوران داوطلب مراکز مشاوره سراسر کشور برای آشنایی با زبان اشاره است. هدف این است که در هر استان حداقل یک مرکز مشاوره دارای روانشناس یا مشاور آشنا به زبان اشاره فعال باشد. در حال حاضر یک مرکز مشاوره با مشاور آشنا به زبان اشاره در تهران افتتاح شده است. همچنین آموزش مدرسان کشوری زبان اشاره ایرانی با هدف گسترش مترجمان، بهویژه از میان خود جامعه هدف، برگزار شده و برنامه تدوین بسته استاندارد زبان اشاره نیز با مشارکت استان اصفهان، شبکه ملی افراد دارای معلولیت شنوایی و فرهنگستان زبان و ادب فارسی دنبال میشود.
در بخش تجهیزات، غربالگری و خدمات پزشکی چه کارهایی انجام شده است؟
در سال ۱۴۰۴ در مجموع ۷۹ هزار و ۴۰۵ مورد وسیله کمکشنوایی ارائه شده است. همچنین ۲۹ واحد کلینیک دولتی شنواییشناسی فعالیت دارند و سه هزار و ۶۶۰ نفر در همین سال از حمایتهای مربوط به کاشت حلزون بهرهمند شدهاند. پوشش غربالگری شنوایی موالید نیز به بیش از ۹۶ درصد رسیده است. علاوه بر غربالگری نوزادان، در سال ۱۴۰۴ حدود ۷۰۰ هزار کودک سه تا پنج ساله نیز غربالگری شدهاند. غربالگری زمانی اهمیت واقعی پیدا میکند که شناسایی اختلال به مداخله مناسب و سریع متصل شود؛ زیرا در کودکی، زمان در رشد زبان، گفتار و مهارتهای ارتباطی نقش تعیینکننده دارد.
زندگی مستقل؛ فراتر از خدمات توانبخشی
آنچه از مجموعه این آمار و برنامهها برمیآید این است که حمایت از جامعه ناشنوایان نمیتواند تنها به درمان، سمعک یا کاشت حلزون محدود شود. فرد ناشنوا باید بتواند در تمام مراحل زندگی، از آموزش تا اشتغال و از ازدواج و تشکیل خانواده تا مراجعه به یک بیمارستان یا اداره، بدون وابستگی دائمی به دیگران از حقوق و خدمات عمومی برخوردار باشد. توسعه مترجمان زبان اشاره، دسترسپذیر کردن خدمات عمومی، افزایش فرصتهای برابر آموزشی و شغلی و کاهش کلیشههای اجتماعی، از جمله اقداماتی است که میتواند مسیر زندگی مستقل افراد ناشنوا را هموارتر کند. روز ناشنوایان نیز بیش از آنکه صرفا یک مناسبت تقویمی باشد، فرصتی برای سنجش میزان دسترسپذیری جامعه برای کسانی است که شیوه ارتباط آنها الزاما از مسیر شنیدن نمیگذرد.
دیدگاهتان را بنویسید